• Traktat z Lizbony
• Europa 2020

• Liderzy innowacyjności

Komisja Europejska w Polsce

Opinie ekspertów

Perspektywy integracji europejskiej

Przyszłość integracji europejskiej zależy w coraz większym stopniu od możliwości urzeczywistnienia  w Unii Europejskiej wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. W tym kontekście powraca po raz kolejny kluczowe  pytanie o model integracji jaki powinien być przyjęty w Europie. Czy będzie to federalizm, konfederalizm, a może wystarczający okaże się funkcjonalizm? Na forum europejskim ścierają przede wszystkim zwolennicy pierwszych dwóch koncepcji. Bez względu na przyjmowany model integracji, większość jej uczestników jest zgodna co do tego, że dotychczasowa integracja gospodarcza, mimo napotykanych trudności, jest wielkim osiągnięciem Europejczyków i, że należy ją kontynuować dla dobra wszystkich członków Wspólnoty. Zmiany zachodzące we współczesnym świecie oraz związane z nimi zagrożenia dla świata zachodniego i Europy, m.in. wzrost znaczenia Azji z nasilającą się ekspansją gospodarczą Chin,  terroryzm, negatywne trendy demograficzne oraz zagrożenia naturalne (np. niepokojąca aktywność wulkanów islandzkich  paraliżująca nie tak dawno komunikację lotniczą w Europie), sprawiają, że państwa europejskie są na siebie skazane.  Ważną rolę w procesie integracji europejskiej , choć ciągle jeszcze lekceważoną w Europie zachodniej, może odgrywać Rosja. Państwo to, mające wielki i niekwestionowany wkład w budowę wspólnego dziedzictwa kulturowego Europy, pozostaje jak dotąd na uboczu procesu integracyjnego ze względu na długotrwałe uwikłanie w totalitarną ideologię komunistyczną , autorytarny system rządów oraz ciągłe jeszcze wybujałe aspiracje imperialne. Zmiany, jakie przechodzi obecnie Rosja sprawiają, że  powoli staje się możliwy, a nawet wskazany, jej większy niż to było do tej pory udział w procesie integracyjnym. Jeśli chcemy, aby Rosja włączyła się w sposób konstruktywny w proces integracji europejskiej, zgodnie ze  standardami  obowiązującymi we Wspólnocie, konieczna  jest  zmiana w dotychczasowych stosunkach między Unią Europejską i Rosją oraz oparcie ich na nowych podstawach. Stosunki te powinny się opierać  na trzeźwej kalkulacji ekonomicznej oraz na świadomości posiadania, wbrew przyjętym stereotypom, wspólnych w dużej mierze interesów. Nawiązanie takiej współpracy nowego rodzaju między Rosją i Unią Europejską, współpracy opartej na zasadach partnerstwa i wzajemnego zaufania, przyniesie obu Stronom wymierne korzyści. Szczególną  rolę w budowaniu tych więzi powinna odegrać Polska.

Rozważając perspektywy integracji europejskiej w sposób szczególny pragniemy skupić się na integracji gospodarczej, na którą zgadza się większość Europejczyków i która będzie przesądzać o sile oraz międzynarodowej pozycji Unii Europejskiej. Pozostałe wymiary integracji, na które zwróciliśmy uwagę, mogące rodzić trudności czy wręcz rozdźwięki we Wspólnocie, nie należy zaniedbywać, ale podchodzić  do nich we właściwy sposób, w przypadku II Filara z należną tej szczególnej dziedzinie współpracy delikatnością. Stojąc na gruncie ekonomii i gospodarki, pragniemy dowodzić słuszności oraz potrzeby pogłębiania integracji europejskiej, szczególnie w  wymiarze polityki finansowej Wspólnoty i umacniania wspólnej waluty -euro. Pragniemy pokazać, że integracja europejska, w tym integracja w wymiarze gospodarczym i walutowym, to skomplikowany, nieuznający kompromisów proces, który bez wątpienia wymaga od Europejczyków determinacji oraz kreatywności przy rozwiązywaniu pojawiających się raz po raz problemów różnorakiej natury. Dla przyszłości integracji europejskiej i Unii Europejskiej kluczowe znaczenie będzie miało wdrażanie zapisów zaakceptowanego nie tak dawno przez wszystkich Członków Wspólnoty -Traktatu z Lizbony, najnowszej próby traktatowego dostosowania Unii Europejskiej do nowych czasów i nowych wyzwań zmieniającego się świata.

Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy (TKE) został przygotowany przez Konwent ds. Przyszłości Europy, któremu przewodniczył wybitny polityk francuski, były Prezydent Francji (1974 ─1981), Valéry Giscard ď Estaigne. Prace  nad Traktatem zakończono w lipcu 2003 r. 18 czerwca 2004 r. dokument został przyjęty  przez Radę Europejską, natomiast 29 października 2004 r. Konstytucję dla Europy podpisali w Rzymie przedstawiciele 25 państw członkowskich Unii Europejskiej 1.

Traktat składał się z Preambuły oraz 4 części: I. (bez nazwy), II. Karta praw podstawowych, III. Polityki i funkcjonowanie Unii, IV. Postanowienia ogólne i końcowe, a także Protokołów, załączników i Aktu Końcowego 2. TKE miał zastąpić wspólnotowe prawo pierwotne (w tym Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską , Traktat o Unii Europejskiej). W dokumencie dokonano podziału kompetencji  na kompetencje Unii Europejskiej, kompetencje państw członkowskich oraz kompetencje dzielone (art. 11─18). Celem TKE było takie zreformowanie struktur Unii Europejskiej, aby Wspólnota mogła sprawnie funkcjonować w przyszłości w warunkach pełnej integracji gospodarczej, politycznej i walutowej. Poza tym, dzięki Traktatowi, Unia Europejska miała uzyskać podmiotowość prawną na arenie międzynarodowej i tym samym stać się równorzędnym partnerem dla pozostałych podmiotów prawa międzynarodowego. TKE położył nacisk na wzmocnienie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (powoływał Europejskiego Ministra Spraw Zagranicznych, art. 28). Doniosłe znaczenie miały regulacje Traktatu dotyczące zmian w sposobie głosowania w Radzie Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Protokołu 34, po 31 października 2009 r. wprowadzony miał być nowy system głosowania w Radzie podwójną większością. Polegał on na tym, że do podjęcia decyzji w Radzie, potrzeba było co najmniej 55 % głosów państw członkowskich Unii (nie mniej niż 15) reprezentujących przynajmniej 65% ludności Unii Europejskiej (art. 25 ustalał, że jeśli Rada działa bez wniosku Komisji lub inicjatywy ministra spraw zagranicznych wymagana jest większość 72%). Propozycja dotycząca głosowania w Radzie była zdecydowanie korzystniejsza dla największych państw europejskich, co spowodowało niezadowolenie wielu członków Wspólnoty, w tym Polski, która zaproponowała pewną istotną modyfikację kryterium demograficznego. Zgodnie z tym, liczba przypadających na każdy kraj głosów miała być wyprowadzana z pierwiastka kwadratowego liczby ich ludności. Rozwiązanie to zmniejszało różnice między poszczególnymi państwami, dając większe szanse mniejszym  członkom Wspólnoty. W przypadku głosowania podwójna większością w Radzie, zaproponowanej przez Konwent Unii Europejskiej, Polska w stosunku do systemu nicejskiego utraciłaby możliwość blokowania niekorzystnych dla siebie decyzji. Zwolennicy Konstytucji europejskiej uważali, że największym problemem przy systemie głosowania podwójną większością jest samo myślenie niektórych państw, w którym górę bierze egoizm narodowy, zaś propozycja przedstawiona przez Konwent brała pod uwagę dobro całej Unii Europejskiej oraz instytucji wspólnotowych.

Do wejścia w życie TKE potrzebna była jego ratyfikacja we wszystkich 25  państwach członkowskich ówczesnej Unii Europejskiej. W zależności od przepisów prawa, które obowiązują w poszczególnych państwach europejskich, ratyfikacji Traktatu dokonywać miały parlamenty krajowe lub obywatele w drodze referendum. Proces ratyfikacji TKE przebiegał początkowo bez zakłóceń. Zakładano, że ratyfikacja zajmie około dwa lata. W większości państw Unii Europejskiej ratyfikacja Traktatu wypadła pozytywnie, problem pojawił się w 2005 r. podczas referendum we Francji i w Holandii. W obu wymienionych państwach ich obywatele odrzucili w referendach propozycję pierwszej w historii Eurokonstytucji. Referenda we Francji (29.V.2005 r.) i Holandii (1.VI. 2005 r.) odbyły się przy stosunkowo wysokiej frekwencji. We Francji wyniosła ona 69,9 %, a w Holandii 62,38 %. We Francji 54,87 % biorących udział w głosowaniu, opowiedziało się przeciw TKE, w Holandii przeciwnych było 61,6 % głosujących. Była to dotkliwa porażka dla zwolenników europejskiego traktatu konstytucyjnego 3. Choć Traktat konstytucyjny został ratyfikowany przez większość państw członkowskich Unii Europejskiej, także po fiasku referendów we Francji i w Holandii, sprzeciw dwóch starych członków Wspólnoty skutecznie zahamował wprowadzenie Eurokonstytucji.

Przyjęcie Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy stało się niemożliwe na skutek odrzucenia dokumentu przez społeczeństwa Francji i Holandii. Na początku 2006 r. powrócono do sprawy traktatu konstytucyjnego dla Unii Europejskiej. Ówczesny minister spraw wewnętrznych Francji, Nicolas Sarkozy, wysunął propozycję przygotowania nowego, nie budzącego  kontrowersji dokumentu, który bazowałby na odrzuconej propozycji Konwentu Europejskiego. Propozycja francuska spotkała się z zainteresowaniem ze strony Niemiec, które gotowe były poprzeć tę inicjatywę w trakcie zbliżającej się Prezydencji Niemiec w Radzie (I połowa 2007 r.). Obradująca w dn. 21─22 czerwca 2007 r. w Brukseli Rada Unii Europejskiej, zadecydowała o podjęciu prac nad nowym traktatem podczas planowanej  na  lipiec 2007 r. Konferencji Międzyrządowej w Lizbonie (23 lipca 2007 r.). Tekst nowego traktatu został ostatecznie ustalony i zatwierdzony w okresie Prezydencji Portugalskiej (II połowa 2007 r.), podczas szczytu Unii Europejskiej w Lizbonie w dn. 18─19 października 2007 r. Traktat podpisano 13 grudnia 2007 r. w lizbońskim Klasztorze Hieronimitów w obecności Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego Hansa─Gerta Pötteringa. Traktat z Lizbony został przyjęty przez Parlament Europejski w dn. 19 lutego 2008 r. Zgodnie z art. 6, Traktat miał wejść w życie 1 stycznia 2009 r.

Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TL, ang. Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community), zwany też Traktatem Reformującym lub Minitraktatem, wprowadzał ujednoliconą strukturę organizacyjną Unii Europejskiej oraz nadawał Unii osobowość prawną. W obawie przed kontrowersjami, podobnymi do tych, które powstały wokół Eurokonstytucji, w sposób świadomy zrezygnowano z przygotowania kolejnego dokumentu o charakterze konstytucyjnym. Używane określanie -Miminitraktat, miało utwierdzić przekonanie, że jest to dokument o zdecydowanie mniejszej randze i odmiennym charakterze niż forsowana przez Konwent Europejski Eurokonstytucja. Jak powszechnie wiadomo, projekt Konstytucji dla Europy był dokumentem bardzo skomplikowanym i nazbyt obszernym  ( jego polskie tłumaczenie liczyło 475 stron !), wzbudzał liczne kontrowersje, które ostatecznie  przyczyniły się do odrzucenia traktatu podczas referendów we Francji i w Holandii 4.

Traktat z Lizbony (TL) składa się z dwóch części: pierwsza dotyczy zmian wprowadzanych do Traktatu o Unii Europejskiej  i Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (art. 1─2), druga natomiast zawiera  postanowienia końcowe (art. 3-7). Do Traktatu dołączono protokoły o kluczowym znaczeniu dla Wspólnoty, a także Akt końcowy Konferencji przedstawicieli rządów Państw Członkowskich (2007/C 306/2)  5.  Zgodnie z ustaleniami TL, Unia Europejska ma funkcjonować w oparciu o dwa dotychczasowe dokumenty podstawowe -Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej oraz Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, które uzupełniono ustaleniami Konferencji Międzyrządowej z 29 października 2004 r., podczas której przyjęto projekt Konstytucji dla Europy. Generalnie, do Traktatu o Unii Europejskiej włączone zostały postanowienia I części Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy, natomiast do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską dołączono zasady polityk wspólnotowych zawarte w III części Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy 6.

Traktat lizboński, podobnie jak projekt Eurokonstytucji, nadaje Unii Europejskiej osobowość prawną. Prawnym sukcesorem Wspólnoty Europejskiej staje się Unia Europejska (Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską zostaje zastąpiony Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Nowy Traktat znosi III-filarowy system organizacji Unii Europejskiej, zachowując jednak pewne odrębności odnoszące się do wcześniej funkcjonujących filarów (II i III) Unii Europejskiej. Wdrożenie w życie postanowień TL skutkuje podziałem kompetencji Wspólnoty na trzy obszary: kompetencji Unii Europejskiej (realizacja celów Unii oraz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa), kompetencji współdzielonych (w których prawo wspólnotowe zachowuje wyższość nad prawem krajowym państw członkowskich Unii, wyłączając niektóre dziedziny, z których Unia zrezygnowała na rzecz swoich członków) oraz kompetencji w których decyzje podejmowane są suwerennie przez poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej.

Traktat z Lizbony zmienia sposób przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej. Dotychczasowe, półroczne prezydencje państw członkowskich, zostały zastąpione przewodnictwem sprawowanym wspólnie przez trzech członków Unii Europejskiej w okresie 18 miesięcy z jednoczesnym ustanowieniem funkcji Przewodniczącego Rady Unii Europejskiej (mianowanego na 2,5 –letnią kadencję). Traktat wzmocnił rolę Parlamentu Europejskiego i wyposażył go w nowe kompetencje w zakresie tworzenia prawa, spraw budżetowych oraz kontroli politycznej.  Obywatele Unii Europejskiej po raz pierwszy uzyskali prawo pośredniej inicjatywy ustawodawczej (prawo wystąpienia do Komisji Europejskiej z wnioskiem dotyczącym nowego aktu prawnego po zebraniu w znacznej liczbie państw członkowskich co najmniej miliona podpisów popierających projekt nowego aktu prawnego). Wdrożenie  postanowień TL oznacza także zmianę składu Komisji Europejskiej. W Traktacie ustalono, że od 2014 r. w Komisji zasiadać będą przedstawiciele 2/3 państw członkowskich Unii Europejskiej, zaś poszczególne państwa będą delegować Komisarzy zgodnie z systemem rotacyjnym (obecnie każde państwo deleguje jednego przedstawiciela do Komisji). TL stworzył stanowisko Wysokiego Przedstawiciela Unii Europejskiej ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, którego zadaniem  jest przewodzenie Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych 7. 

W celu uniknięcia sporów, jak to było przy wprowadzaniu Eurokonstytucji, z TL usunięto wszelkie zapisy mogące sugerować, iż jest to kolejny dokument o charakterze konstytucyjnym. Nie stosowano więc w dokumencie słowa konstytucja, usunięto artykuły mówiące o fladze, hymnie i dewizie Unii Europejskiej, zrezygnowano ze stosowania nazewnictwa aktów prawnych charakterystycznego dla krajowych porządków prawnych (np. ustawa, pozostano przy znanych już "rozporządzeniach" i "dyrektywach"). TL dopuszcza możliwość wystąpienia państwa z Unii Europejskiej i ustala w takim przypadku odpowiednią  procedurę. Jedną z najważniejszych zmian, które wprowadza Traktat z Lizbony jest system głosowania w Radzie Unii Europejskiej. Dotychczasowy system głosowania większością kwalifikowaną (system nicejski) miał obowiązywać do końca października 2014 r., po czym zamierzano wprowadzić system głosowania podwójna większością (55% państw reprezentujących co najmniej 65 % ludności Unii Europejskiej). Zastrzeżono przy tym, że do 31 marca 2017 r., każde państwo członkowskie Unii  będzie mogło zażądać powtórzenia konkretnego głosowania zgodnie z systemem nicejskim. Od 2017 r. planuje się  przejść całkowicie na system podwójnej większości (z zachowaniem mechanizmu bezpieczeństwa umożliwiającego państwom członkowskim Unii odwlekanie podejmowanych decyzji przez określony czas nawet wtedy, kiedy nie posiadają one potrzebnej zdolności blokującej -mechanizm analogiczny do Kompromisu z Joaniny)  8.

Ważną częścią Traktatu Lizbońskiego jest Karta Praw Podstawowych, stanowiąca zbiór fundamentalnych praw człowieka, podpisana 7 grudnia 2000 r. w Nicei, a następnie zatwierdzona podczas Szczytu Unii Europejskiej w Lizbonie w dn. 12 grudnia 2007 r. Karta Praw Podstawowych miała obowiązywać wraz z wejściem w życie Traktatu Lizbońskiego. Dokument został zaakceptowany przez większość państw członkowskich Unii Europejskiej, za wyjątkiem Polski i Wielkiej Brytanii, które zadecydowały, że ich obywatele nie będą podlegać ochronie gwarantowanej przez  zapisy Karty. 

Ratyfikacja Traktatu z Lizbony nastąpiła zgodnie z porządkami konstytucyjnymi państw członkowskich Unii Europejskiej. Traktat miał wejść w życie 1 stycznia 2009 r., po ratyfikowaniu go przez wszystkich członków Wspólnoty  9. Pierwszym państwem, które ratyfikowało Traktat z Lizbony były Węgry (17 grudnia 2007 r.). 20 lutego 2008 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję, która wzywała państwa członkowskie Wspólnoty do przyjęcia  dokumentu. Jednym z państw, w którym przyjęcie Traktatu następuje w drodze referendum, jest Irlandia. 9 i 12 czerwca 2008 r. obywatele Irlandii odrzucili Traktat z Lizbony  10. Po ogłoszeniu wyników referendum irlandzkiego, przywódcy Unii Europejskiej zaapelowali do Irlandczyków o rozważenie możliwości ponownej ratyfikacji dokumentu w tym kraju. W przypadku Polski, 1 kwietnia 2008 r. Sejm przyjął Ustawę dotyczącą ratyfikacji TL . Upoważniła ona Prezydenta RP do ratyfikacji Traktatu 11.  2 kwietnia 2008 r. wskazaną ustawę przyjął Senat RP, a 9 kwietnia podpisał ją Prezydent Lech Kaczyński. Prezydent Lech Kaczyński ratyfikował Traktat z Lizbony 10 października 2009 r.   

Integracja gospodarcza państw europejskich, stanowiąca podstawę dla współczesnego procesu integracyjnego w Europie oraz podstawę funkcjonowania Unii Europejskiej, posiada swoje prawidłowości, które wynikają z samej natury tego procesu.  Prawidłowości te nie powstały na skutek działań środowisk popierających integrację europejską, co  nieraz sugerują zagorzali przeciwnicy integracji europejskiej i Unii Europejskiej. Integracja gospodarcza, dzięki której możliwe było powstanie oraz dalszy rozwój Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej jest procesem w którym w sposób naturalny przechodzi się przez określone, występujące po sobie stadia integracji Każdy kolejny etap jest przy tym kontynuacją etapu poprzedniego. W procesie tym można wyróżnić: strefę wolnego handlu, unię celną, wspólny rynek, unię gospodarczą i walutową oraz pełną integracją gospodarczą.

Jak widzimy, proces integracji gospodarczej państw posiada swoje prawidła, które, podkreślmy to mocno, nie są poglądem określonej grupy osób. Wynikają one z natury tego procesu, z natury gospodarki wolnorynkowej i opisujących ją praw, które wyjaśnia naukowa ekonomia. Jeśli wspólnym celem państw europejskich jest ścisła integracja gospodarcza, muszą one wcześniej czy później zaakceptować także zaprowadzenie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Dążąc do pełnej integracji gospodarczej nie można zatrzymać się na żadnym z wymienionych etapów. (pomijając oczywiście etap ostatni, który jest celem tej integracji). Odrzucenie tej zasady naraża uczestników procesu integracyjnego na nieprzewidywalne w skutkach perturbacje natury społeczno-gospodarczej i politycznej. W praktyce oznacza to zatrzymanie, a nawet fiasko procesu integracyjnego. Skutki takiej sytuacji  byłyby katastrofalne dla Unii Europejskiej i Europy. Perspektywa taka bez wątpienia nie leży w interesie państw europejskich.

Państwa członkowskie Unii Europejskiej znajdują się obecnie na etapie budowania Unii Gospodarczej i Walutowej (etap IV). Zamknięcie tego etapu integracji gospodarczej jest konieczne do zbudowania jednolitego, sprawnie funkcjonującego organizmu gospodarczego, który jest w stanie sprostać wyzwaniom politycznej i gospodarczej rywalizacji we współczesnym świecie. Unia Gospodarcza i Walutowa (UGiW) ma długą historię sięgającą przełomu lat 60 i 70─tych XX w. (Plan Wernera)   12. Do propozycji utworzenia UGiW powrócono dopiero w połowie lat 80. XX wieku, przy okazji wprowadzanych wówczas zmian organizacyjnych we Wspólnotach (Jednolity Akt Europejski). W czerwcu 1988 r., na posiedzeniu Rady Europejskiej, powołano specjalny komitet pod przewodnictwem Jacques’a Delors’a, który miał przygotować strategię stopniowego wprowadzenia UGiW (Plan Delors’a). Pierwszy etap UGiW zapoczątkowany został 1 lipca 1990 r. i trwał do 31 grudnia 1993 r. Jego celem było utworzenie jednolitego rynku wewnętrznego. Szczególny nacisk położono wówczas na stworzenie odpowiednich warunków dla funkcjonowania wspólnego rynku finansowego (zniesiono ograniczenia w przepływie kapitału, wzmocniono współpracę narodowych banków centralnych). Poprawiono również koordynację polityk gospodarczych poszczególnych państw członkowskich Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej)   13. Drugi etap UGiW objął okres od 1 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 1998 r. Jego celem było stworzenie instytucjonalnej infrastruktury dla funkcjonowania unii walutowej. W tym celu utworzony został Europejski Instytut Monetarny (EIM), którego zadaniem było zacieśnianie współpracy między bankami centralnymi poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej, koordynowanie ich polityk pieniężnych i finansowych oraz przygotowywanie Wspólnot do emisji wspólnego pieniądza. Zadbano też o lepszą koordynację polityk finansowych i gospodarczych państw Wspólnoty. Jednym z najważniejszych osiągnięć tego etapu  było wyznaczenie kryteriów przejścia do ostatniego etapu UGiW (tzw. kryteriów konwergencji) 14. Trzeci etap UGiW obejmował okres od 1 stycznia 1999 r. do 1 stycznia 2002 r. Jego celem było utworzenie Unii Gospodarczej i Walutowej obejmującej te państwa członkowskie Unii Europejskiej, które spełniały kryteria konwergencji. Europejski Instytut Monetarny został w tym okresie przekształcony w Europejski Bank Centralny (EBC), powołano też Europejski System Banków Centralnych (ESBC), mający łączyć narodowe banki emisyjne i EBC. Kluczowym posunięciem na ostatnim etapie budowy UGiW było przekazanie kompetencji narodowych władz monetarnych w zakresie polityki pieniężno─walutowej Europejskiemu Bankowi Centralnemu  15.

Przygotowania do wprowadzanie wspólnej waluty euro rozpoczęto w 1998 r., kiedy to ustalone zostały kryteria konwergencji oraz sporządzono listę państw kwalifikujących się do przyjęcia wspólnej waluty (określono nieodwołalnie kursy wymiany walut narodowych). Na kolejnym etapie, w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. w 11 z 15 państwach członkowskich ówczesnej Unii Europejskiej  zaczęła funkcjonować unia walutowa. Euro wprowadzono wówczas obok walut narodowych, ale tylko w formie bezgotówkowej (do rozliczeń międzybankowych). Wspólną walutę do powszechnego użytku zaczęto wprowadzać w 12 państwach członkowskich Unii Europejskiej, które weszły do unii walutowej od 1 stycznia 2002 r., wycofując stopniowo z obiegu monety i banknoty narodowe (1.01─30.06 2002 r.). Euro wprowadzono w 11 państwach wytypowanych na drugim etapie budowy UGiW oraz w Grecji, która została dwunastym uczestnikiem unii walutowej z opóźnieniem. Od 2002 r. wspólna waluta euro funkcjonuje w 12 państwach członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy). Docelowo euro stanie się walutą wszystkich państw tworzących Unię Europejską.