• Strona główna
• Szukaj
• Kontakt
• Redakcja Portalu

• Traktat z Lizbony
• Europa 2020

• Liderzy innowacyjności

Komisja Europejska w Polsce

Struktura i funkcjonowanie UE

STRUKTURA I FUNKCJONOWANIE UNII EUROPEJSKIEJ

1. CHARAKTER PRAWNY UNII EUROPEJSKIEJ
2. ŹRÓDŁA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO
3. INSTYTUCJE WSPÓLNOT EUROPEJSKICH
4. PODEJMOWANIE DECYZJI W UNII EUROPEJSKIEJ

System instytucjonalny Wspólnot Europejskich oraz bazującej na nim od 1993 r. Unii Europejskiej jest systemem bardzo rozbudowanym i skomplikowanym. Wynika to przede wszystkim z faktu, że system ten, wraz z mechanizmem decyzyjnym Wspólnot, powstawał w wyniku ponad pięćdziesiecioletniej ewolucji struktur europejskich oraz związanych z nimi instytucji. Unia Europejska, jak mówi jedna z jej definicji, jest specyficzną strukturą organizacyjną znajdującą się w ciągłym rozwoju, a w związku z tym specyficzna jest także jej organizacja. Obecnie Wspólnota dąży do udoskonalenia swojego systemu instytucjonalno-decyzyjnegom, tak, aby był on lepiej przystosowany do powiększającej się Wspólnoty oraz zmieniających się uwarunkowań społeczno-politycznych i gospodarczych, w których przyszło funkcjonować Unii Europejskiej. Drogę w tym kierunku przeciera przyjęty pod koniec 2009 r. Traktat Lizboński.

Omawianie tego ważnego zagadnienia należy rozpocząć od krótkiej charakterystyki organizacji międzynarodowej, jej rodzajów oraz specyfiki stanowionego przez nią prawa. Najogólniej biorąc, organizację międzynarodową można zdefiniować jako zrzeszenie państw oraz innych podmiotów prawa międzynarodowego, a także krajowych osób fizycznych i prawnych z różnych państw, utworzone w celu realizowania zadań określonych w statucie tej organizacji 1. Prawo wyróżnia 2 typy organizacji międzynarodowych:

1. Organizacje międzypaństwowe, międzyrządowe (Governmental Organizations).
Zrzeszają one państwa oraz inne podmioty prawa międzynarodowego i działają na podstawie umowy międzynarodowej zawartej przez państwa członkowskie, która określa kompetencje organizacji oraz stosunki między jej członkami (umowa ta traktowana jest jak statut, traktat konstytucyjny, konstytucja organizacji).

2. Organizacje pozarządowe (Non Governmental Organizations).
Zrzeszają one zarówno osoby fizyczne, jak i podmioty prawa krajowego z różnych państw i działają w oparciu o swój statut, który nie jest umową międzynarodową.

Mając na uwadze status prawny organizacji międzynarodowej należy zwrócić uwagę na umowę międzynarodową ustanawiającą konkretną organizację (a także wszelkie zmieniające ją porozumienia), którą traktujemy jak statut, traktat konstytucyjny organizacji. Stanowi ona obszar prawa pierwotnego organizacji i  pozwala na podejmowanie wiążących decyzji przez organizację międzynarodową. Decyzje te stają się prawem stanowionym organizacji (mogą one dotyczyć zarówno jej wewnętrznego funkcjonowania -prawo wewnętrzne organizacji, jak i odnosić się do państw członkowskich organizacji -prawo pochodne, wtórne organizacji) 2.  Kolejną ważną dla ustalenia charakteru prawnego Unii Europejskiej kwestią jest podmiotowość prawna organizacji międzynarodowej. Do niedawna za najważniejszy podmiot prawa międzynarodowego uznawane były państwa. Państwa tworzyły prawo międzynarodowe i dbały, aby było ono przestrzegane. Począwszy od XX wieku, coraz częściej dyskutowano na temat podmiotowości prawnomiędzynarodowej innych uczestników stosunków międzynarodowych, w tym organizacji międzypaństwowych. Po II wojnie światowej środowiska prawnicze przychyliły się do stanowiska, że organizacje międzypaństwowe posiadają podmiotowość prawnomiędzynarodową. Potwierdziła to opinia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w 1949 r. 3. Znawcy prawa zastanawiali się też nad zakresem podmiotowości organizacji międzypaństwowych. Uznano, że wyznacza go umowa międzynarodowa, statut przyjęty przez państwa założycielskie organizacji. Organizacje tego typu , utworzone przez państwa założycielskie, mają tendencję do rozwijania się i stawania strukturami coraz bardziej niezależnymi od jej członków. Przyjmuje się, że organizacje międzynarodowe mogą posiadać podmiotowość prawną także w rozumieniu prawa krajowego 4. 

Na Unię Europejską należy patrzeć z perspektywy organizacji międzypaństwowej utworzonej przez państwa założycielskie (państwa członkowskie). Organizacja ta działa na podstawie Traktatu z Maastricht o Unii Europejskiej (podpisanego 7 lutego 1992 r.), będącego umową międzynarodową (TUE). Traktat wszedł w życie 1 listopada 1993 r. W Traktacie z Maastricht państwa założycielskie nie przyznały Unii Europejskiej podmiotowości prawnomiędzynarodowej. W art. 1 TUE zapisano, że „Niniejszym Traktatem Wysokie Umawiające się Strony ustanawiają między sobą Unię Europejską" 5. Unia Europejska nie posiada też własnej struktury instytucjonalnej. Jeśli potocznie mówimy o „instytucjach unijnych" to mamy na myśli instytucje Wspólnot Europejskich. Rada Europejska, zgodnie z art. 4 TUE , jest jedynym organem Unii Europejskiej. Unii Europejskiej nie można sklasyfikować jako typowej organizacji międzynarodowej czy też federacji lub konfederacji 6. Optymalną definicję Unii Europejskiej zaproponował Jan Barcz, wg którego Unia Europejska jest specyficzną strukturą organizacyjną, nie posiadającą osobowości prawnej, działającą na podstawie umowy międzynarodowej i znajdującą się przy tym w ciągłym rozwoju.

Powszechnie przyjęło się przedstawianie struktury Unii Europejskiej jako „świątyni" zbudowanej w oparciu o trzy filary. Zgodnie z art. 1 TUE, Unię Europejską stanowią „Wspólnoty Europejskie, uzupełnione politykami i formami współpracy". Obrazują je 3 Filary:

I Filar Unii Europejskiej stanowi kontynuację współpracy gospodarczej Wspólnot Europejskich realizowanej przed wejściem w życie Traktatu z Maastricht. Celem tego Filara jest zacieśnianie współpracy gospodarczej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej w ramach wspólnego rynku oraz unii celnej i walutowej. W momencie wejścia w życie TUE, 1 listopada 1993 r., zgodnie z art. 1 TUE, I-szy Filar Unii Europejskiej tworzyły 3 wspólnoty: Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG), która z chwilą powstania Unii Europejskiej stała się Wspólnotą Europejską (WE), Europejska Wspólnota Energii Atomowej (EWEA) i Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS). Traktat ustanawiający EWWiS z 1957 r. został zawarty na okres 50 lat i wygasł 23 lipca 2002 r., wobec czego obecnie I-szy Filar Unii Europejskiej tworzą już tylko 2 wspólnoty -WE oraz EWEA. Funkcjonowanie I-go Filaru opiera się na reżimie wspólnotowym, co oznacza, że wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej w sposób bezwzględny muszą się podporządkować wspólnym ustaleniom dotyczącym funkcjonowania Unii Gospodarczo-Walutowej oraz regulacjom prawa wspólnotowego w tej dziedzinie.

II Filar "Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa" (Tyt. V, art.11-29 TUE)

II Filar Unii Europejskiej ma na celu koordynację polityk zagranicznych państw członkowskich Unii Europejskiej. Celem tego Filara jest: ochrona wspólnych wartości, interesów oraz integralności Unii Europejskiej, umacnianie bezpieczeństwa Wspólnoty w wymiarze międzynarodowym, troska o pokój na świecie, wspieranie współpracy międzynarodowej oraz rozwój i umacnianie demokracji.  Funkcjonowanie II Filara opiera się na współpracy międzyrządowej, co oznacza, że współpraca między państwami członkowskimi Unii Europejskiej w zakresie spraw Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB) odbywa się na szczeblu rządów poszczególnych państw Unii. Brak reżimu wspólnotowego w II Filarze sprawie, że poszczególne państwa członkowskie  Wspólnoty nie zawsze podporządkowują się wspólnym ustaleniom dotyczącym polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

III Filar "Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych" (Tyt. IV TWE oraz Tyt. VI TUE)

Pierwotnie, w chwili wejścia w życie Traktatu z Maastricht, III Filar Unii Europejskiej obejmował współpracę w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Od wejścia w życie Traktatu Amsterdamskiego (1999 r.), sprawy związane ze swobodnym przepływem osób (wizy, azyl oraz imigracja) uwspólnotowiono, tj. przeniesiono je do I Filara (Tyt. IV TWE). Zagadnienia współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, a także zapobiegania i zwalczania rasizmu i ksenofobii zostały uregulowane w TUE (zmieniony Tyt. VI TUE, art. 29-42 TUE). III Filar objął współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych. Jego celem było zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego Unii Europejskiej. Chodzi tutaj o prowadzenie skoordynowanej polityki w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, a konkretnie: zwalczanie narkomanii i handlu narkotykami, przestępczości zorganizowanej, współpracę policji przy zwalczaniu przestępczości pospolitej, współpracę sądową w sprawach cywilnych, karnych oraz celnych, zwalczanie terroryzmu, regulacje dotyczące wjazdu osób na terytorium Unii Europejskiej i ochronę jej granic zewnętrznych, politykę imigracyjną i azylową 7.  Funkcjonowanie III Filara opiera się, podobnie jak w przypadku II Filara, na współpracy międzyrządowej, co oznacza, że współpraca pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych odbywa się na szczeblu rządów poszczególnych państw Wspólnoty.

System organizacyjny Unii Europejskiej oparty na 3 Filarach został zniesiony wraz z wejściem w życie Traktatu z Lizbony.

Pod pojęciem źródła prawa rozumiemy akt prawny, który zawiera przepisy prawne, z treści których można wyinterpretować normy prawne, czyli przyjęte przez prawodawcę wzorce postępowania 8. Źródła prawa wspólnotowego dzielimy na 2 grupy: 

I. Prawo pierwotne

Obejmuje ono umowne prawo międzynarodowe, które dało podstawy do powstania i ewolucji Wspólnot Europejskich. Prawo pierwotne tworzą traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich oraz wszystkie dokumenty wprowadzające zmiany i uzupełnienia do traktatów. Akty prawa pierwotnego zostały przyjęte z zachowaniem przewidzianego dla nich trybu zawierania umów międzynarodowych (zostały ratyfikowane zgodnie z wymogami konstytucyjnymi obowiązującymi w poszczególnych państwach członkowskich Wspólnot Europejskich). Do źródeł prawa pierwotnego zaliczamy:

-Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (18 kwietnia 1951 r.)
-Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (25 marca 1957 r., zastąpiony w 1993 r. przez TWE)
-Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (25 marca 1957 r.)
-Konwencja o niektórych wspólnych instytucjach dla EWG i Euratomu
-Traktat o fuzji instytucji wspólnotowych (8 kwietnia 1965 r.)
-Dwa traktaty budżetowe z 1970 i 1975 r.
-Akt o wyborach bezpośrednich do Parlamentu Europejskiego z 1976 r.
-Jednolity Akt Europejski podpisany (17 i 28 luty 1986 r.)
-Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej (7 luty 1992r.)
-Traktat Amsterdamski (2 października 1997 r.)
-Traktat z Nicei (26 lutego 2001 r.)
-Traktat Lizboński (13 grudnia 2007 r.)
-Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (7 grudnia 2000 r.)
-Traktaty o przystąpieniu nowych członków (umowy akcesyjne)
-Wszelkie protokoły, załączniki i deklaracje do w/w. dokumentów

II. Prawo wtórne

Jest ono zespołem norm prawnych ustanowionych przez instytucje wspólnotowe w celu wykonania ich zadań traktatowych. Źródła wspólnotowego prawa wtórnego obejmują następujące kategorie aktów prawnych:

-Rozporządzenia
-Dyrektywy
-Decyzje
-Opinie
-Zalecenia
-Konwencje zawierane przez państwa członkowskie na podst. art.20 i 220 TWE
-Umowy międzynarodowe

1. Zasada nadrzędności nad prawem krajowym
2. Zasada bezpośredniego stosowania
3. Zasada bezpośredniej skuteczności

1. Zasada nadrzędności prawa wspólnotowego nad prawem krajowym oznacza, że w sytuacji konfliktu pomiędzy treścią prawa wspólnotowego a postanowieniami prawa krajowego, prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo zastosowania. W takiej sytuacji organ stosujący prawo (np. sąd, urząd celny czy skarbowy) musi oprzeć swoją decyzję na prawie wspólnotowym. Nie oznacza to bynajmniej, że przepis prawa krajowego, który pozostaje w sprzeczności z prawem wspólnotowym nie obowiązuje lub jest nieważny. Prymat dotyczy tylko stosowania prawa (np. wydawania wyroków lub decyzji). Przepis prawa krajowego będzie miał w dalszym ciągu zastosowanie w sprawach (sporach), w których nie występuje tzw. "element wspólnotowy".

2. Zasada bezpośredniego stosowania oznacza, że norma prawa wspólnotowego jest prawem pozytywnym państwa członkowskiego, bez konieczności wprowadzania jej do krajowego porządku prawnego, co ma miejsce w przypadku prawa międzynarodowego. Normy prawa wspólnotowego nie mogą być publikowane w Dzienniku Ustaw  państwa członkowskiego Unii Europejskiej, jak to jest praktykowane w przypadku norm prawa stanowionego przez parlamenty krajowe tych państw. Normy prawa wspólnotowego są publikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

3. Zasada bezpośredniej skuteczności oznacza, że prawo wspólnotowe może nadawać wprost pewne prawa jednostkom, podmiotom lub nakładać na nie określone obowiązki, bez konieczności jakichkolwiek dodatkowych działań państwa członkowskiego Wspólnoty. W postępowaniu przed sądem krajowym, osoba fizyczna lub prawna może powoływać się na treść prawa wspólnotowego oraz wywodzić z niego określone prawa dla siebie lub obowiązki dla drugiej strony 9. 

Począwszy od dnia 1 grudnia 2009 r., tj. od wejścia w życie nowego traktatu, Traktatu z Lizbony, Unia Europejska uzyskała podmiotowość prawną na arenie międzynarodowej i tym samym przejęła kompetencje, które wcześniej posiadała Wspólnota Europejska. Prawo, które do tej pory określaliśmy jako prowo wspólnotowe, obecnie stało się prawem Unii Europejskiej.

3. INSTYTUCJE WSPÓLNOT EUROPEJSKICH
 

Unia Europejska nie wytworzyła osobnych instytucji od tych, które wykreowały na mocy swoich traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie (Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Gospodarcza -Wspólnota Europejska i Europejska Wspólnota Energii Atomowej). Jedynie Wspólnoty Europejskie dysponują podmiotowością prawną i realizują ją za pośrednictwem własnych instytucji. Dotychczasowe instytucje Wspólnot Europejskich są instytucjami tych Wspólnot, nie zaś Unii Europejskiej utworzonej wraz z wejściem w życie 1 listopada 1993 r. Traktatu z Maastricht o Unii Europejskiej (TUE). Jednakże TUE powierzył istniejącym już instytucjom wspólnotowym realizację konkretnych działań należących do wspólnych zadań państw członkowskich Unii Europejskiej. 

 Zgodnie z art. 3. TUE, Unia Europejska dysponuje "(...) jednolitymi ramami instytucjonalnymi, które zapewniają spójność i ciągłość działań podejmowanych do osiągnięcia jej celów, przy poszanowaniu i rozwijaniu dorobku wspólnotowego". Jednolity system instytucjonalny oznacza, że zarówno Wspólnoty Europejskie, jak i Unia Europejska, posługują się tymi samymi instytucjami (co nie zmienia faktu, że instytucje o których tu mowa są instytucjami Wspólnot). Struktura instytucjonalna Wspólnot Europejskich podlegała ewolucji wraz ze zmianami zachodzącymi w tej organizacji. Instytucje wspólnotowe (zw. też organami) wymienia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE). Wyjątek stanowi Rada Europejska, która nie jest zaliczona do instytucji wspólnotowych i pozostaje jedynym organem Unii Europejskiej (art. 4 TUE).

Instytucje i organy wspólnotowe można pogrupować w następujący sposób:

Parlament Europejski (European Parliament)

Historycznie biorąc, Parlament Europejski (PE) jest kontynuacją Wspólnego Zgromadzenia, które utworzono dla Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (od 1952 r.). PE jest jednoizbowym parlamentem reprezentującym obywateli wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Członkowie PE (deputowani) są reprezentantami poszczególnych narodów i dlatego nie są wiązani żadnymi instrukcjami. Deputowani nie mogą być jednocześnie członkami rządu lub parlamentu krajowego, a także pozostawać w czynnej służbie urzędniczej w pozostałych instytucjach wspólnotowych. Są oni wybierani na 5-letnie kadencje w powszechnych i bezpośrednich wyborach, które odbywają się we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Posłowie zasiadają w PE wg przynależności do poszczególnych frakcji politycznych, a nie przynależności narodowej. W PE działa obecnie 7 grup politycznych. PE wybiera spośród swoich członków Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego (na okres 2,5 roku, tj. na połowę kadencji). Obecnie PE liczy 785 członków. Liczba posłów do PE wybieranych w poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej jest uzależniona przede wszystkim od wielkości danego kraju, tj. liczby jego mieszkańców. Członkowie PE korzystają z przywilejów oraz immunitetów (jurysdykcyjnego i materialnego). W PE nie używa się jednego, wspólnego języka, jego obrady prowadzone są we wszystkich językach państw członkowskich Unii Europejskiej (są tłumaczone symultanicznie). Polsce, zgodnie z ustaleniami Traktatu Nicejskiego, przyznano 50 miejsc w PE (w trakcie pierwszej kadencji wyjątkowo obsadzalismy w PE 54 miejsca, dodatkowe mandaty pochodziły z puli przeznaczonej dla Rumunii i Bułgarii, które znalazły się w Unii Europejskiej z opóźnieniem w 2007 r.).

Kompetencje PE:
-pełni funkcje prawodawczą-współdziała w uchwalaniu budżetu unijnego (zatwierdza go i udziela KE absolutorium z jego wykonania),
-wyraża zgodę na stowarzyszenie państwa lub organizacji międzynarodowej ze Wspólnotami Europejskimi,
-udziela zgody przy nakładaniu sankcji na państwo członkowskie Unii Europejskiej, które nie przestrzega prawa wspólnotowego,
-powołuje Rzecznika Praw Obywatelskich,
-bierze udział w zatwierdzaniu składu Komisji Europejskiej (w tym jej Przewodniczącego) oraz Trybunału Obrachunkowego,
-posiada liczne uprawnienia kontrolne,
-posiada prawo do konsultacji oraz informacji dotyczących Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

Siedziba PE mieści się w Strasburgu, większość obrad PE odbywa się Brukseli (tam też działają Komisje PE). W Luksemburgu znajduje się Sekretariat oraz Biblioteka PE. Obecnie, Przewodniczącym PE jest  Polak, prof. dr hab. Jerzy Buzek (od 14 lipca 2009 r.).


Rada Unii Europejskiej (Council of the European Union)

Rada Unii Europejskiej, zwana też Radą lub Radą Ministrów, jest głównym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich. Każdy członek Rady działa na podstawie mandatu swojego państwa i reprezentuje jego interesy. Skład Rady jest zmienny i zależy od materii będącej przedmiotem jej obrad. Wyróżniamy Rady ogólne w których zasiadają ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Rady techniczne, branżowe, z udziałem pozostałych ministrów tych państw. W przypadku rozpatrywania spraw kompleksowych, jednocześnie może obradować  kilka składów ministerialnych. Przewodniczącym Rady jest minister z państwa, które w danej chwili sprawuje Prezydencję. Przewodnictwo w Radzie jest sprawowane w cyklu 6-miesięcznym (I-sza połowa roku do czerwca włącznie, II-ga połowa roku od lipca do końca danego roku kalendarzowego) i obejmuje kolejno poszczególne Państwa członkowskie Unii Europejskiej (kolejność kadencji jest ustalana jednomyślnie). Obrady Rady nie są jawne i odbywają się przynajmniej raz w miesiącu. Z reguły uczestniczy w nich także przedstawiciel Komisji Europejskiej. Prace Rady są przygotowywane i koordynowane przez Komitet Stałych Przedstawicieli (COREPER), który tworzą stali przedstawiciele państw członkowskich Unii Europejskiej pracujący w Brukseli, gdzie ma swoją siedzibę Rada.

Kompetencje RUE:
-posiada funkcję prawodawczą (uchwala rozporządzenia, dyrektywy i inne akty prawne)
-może wzywać Komisję Europejską do podejmowania określonych działań
-wspólnie z Parlamentem Europejskim zajmuje się uchwalaniem budżetu Unii Europejskiej
-koordynuje politykę gospodarczą państw członkowskich Unii Europejskiej
-zawiera umowy z państwami lub organizacjami międzynarodowymi
-zawiera umowy o stowarzyszeniu i przyjmowaniu nowych członków
-pracuje przy przyjmowaniu wspólnych stanowisk, decyzji ramowych, decyzji i konwencji
-realizuje wytyczne Rady Europejskiej w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej

Polsce przyznano 27 głosów w Radzie Unii Europejskiej. W obecnym, 2010  r., Prezydencję w Radzie sprawują : Hiszpania (I-sze półrocze) i Belgia (II-gie półrocze).


Komisja Europejska (European Commission)

Komisja Europejska (Komisja Wspólnot Europejskich) jest organem kolegialnym, w rodzaju rządu Unii Europejskiej, który odpowiada za bieżącą politykę, nadzoruje prace  wszystkich agencji unijnych oraz zarządza funduszami Wspólnoty. Zgodnie z ustaleniami Traktatu Nicejskiego, członkami Komisji są komisarze, których liczba odpowiada liczbie państw członkowskich Unii Europejskiej (zgodnie z zasadą 1 państwo─1 komisarz). Każdy komisarz jest odpowiedzialny za określoną dziedzinę, podobnie jak minister w rządzie krajowym. Komisarze są wyznaczani przez rządy poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej, posiadają status funkcjonariuszy międzynarodowych, nie mogą być odwołani przez państwa z których pochodzą oraz nie mogą być związani żadnymi instrukcjami przez rządy tych państw. Zapisy traktatowe wymagają od komisarzy całkowitej niezależności w sprawowaniu ich funkcji. Komisarzy obowiązuje bezwzględny zakaz zwracania się do swoich rządów po instrukcje oraz zakaz przyjmowania od nich poleceń. Komisarze mają obowiązek działania w interesie całej Unii Europejskiej, a nie poszczególnych państw Wspólnoty.

 W ramach Komisji działają Dyrekcje Generalne, którym przydzielone są konkretne dziedziny, takie jak np. stosunki zewnętrzne, polityka regionalna czy ochrona środowiska. Na czele Dyrekcji Generalnych stoją dyrektorzy odpowiedzialni przed komisarzami Komisji. Pierwszym komisarzem Komisji Europejskiej pochodzącym z Polski była prof. dr hab. Danuta Hübner, odpowiedzialna za realizację polityki regionalnej Unii Europejskiej (22.11.2004-3.07.2009). W obecnej kadencji KE,  komisarzem ds. budżetu Unii Europejskiej jest dr Janusz Lewandowski. Działalność Komisji  Europejskiej wspierają 4 komitety -wspólnej polityki handlowej, Europejskiego Funduszu Socjalnego, transportowy i monetarny. Wykonując swoje uprawnienia Komisja Europejska pracuje pod politycznym kierownictwem Przewodniczącego Komisji.

Kompetencje KE:
-jako jedyna instytucja wspólnotowa posiada prawo inicjatywy ustawodawczej,
-zarządza Wspólnotami,
-zapewnienia właściwe funkcjonowanie oraz rozwój wspólnego rynku, czuwa nad realizacją polityk unijnych,
-kontroluje przestrzeganie zapisów traktatowych oraz wspólnotowego prawa pochodnego,
-wszczyna postępowania o naruszanie zapisów traktatowych,
-przygotowuje propozycje traktatów i innych aktów prawa międzynarodowego,
-prowadzi negocjacje z państwami ubiegającymi się o członkostwo w Unii Europejskiej,
-wykonuje (na własną odpowiedzialność) budżet oraz administruje funduszami unijnymi.

Obecnie, przewodniczącym Komisji Europejskiej jest Portugalczyk, José Manuel Barroso (II kadencja). Siedziba Komisji znajduje się w Brukseli.


Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (The Court of Justice of the European Communities) 

Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, zwany też Trybunałem lub Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, pełni funkcję sądu międzynarodowego, konstytucyjnego i administracyjnego. W jego skład wchodzi 27 sędziów przedstawianych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej, mianowanych za wspólnym porozumieniem rządów tych państw na 6-letnie kadencje (ich mandat jest odnawialny). Sędziowie Trybunału są wyznaczani spośród wybitnych prawników, najczęściej osób zajmujących stanowiska w sądach krajowych. Muszą oni być osobami kompetentnymi, bezstronnymi i o nieposzlakowanej opinii. Przy Trybunale działa także 8 rzeczników generalnych (adwokatów), wybieranych również na 6-letnie kadencje. Mają oni za zadanie wspomagać Trybunał w jego pracach, co czynią przedstawiając rzetelne i obiektywne opinie prawne w sprawach przydzielonych im przez sędziów Trybunału. Trybunał Sprawiedliwości obraduje, w zależności od rozpatrywanych spraw, w składzie pełnym, w składzie Wielkiej Izby (13 sędziów) lub w izbach składających się z 3 lub 5 sędziów. Sędziowie są z zasady przedstawicielami Unii Europejskiej i nie mogą orzekać w sprawach, których stroną jest państwo, z którego pochodzą. Sędziowie Trybunału wybierają spośród siebie Przewodniczącego. Co 3 lata dokonuje się częściowej wymiany składu sędziowskiego i adwokackiego Trybunału (rotacja). Językiem urzędowym używanym w tej instytucji jest jęyk francuski.

Kompetencje ETS:
-orzekanie o legalności aktów prawnych wydawanych przez inne instytucje wspólnotowe oraz o ich zgodności z zapisami traktatów,
-przedstawianie obowiązującej wykładni wspólnotowych aktów prawnych,
-podejmowanie (na wniosek KE) decyzji wobec państw członkowskich, które nie wypełniają zobowiązań traktatowych,
-rozpoznawanie sporów pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej lub pomiędzy tymi państwami a Komisją Europejską,
-rewidowanie wyroków Sądu Pierwszej Instancji,
-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez osoby fizyczne i prawne.

Obecnie, Prezesem Trybunału Sprawiedliwości jest Grek, Vassilios Skouris (pełni tę funkcję od 2003 r.). Polskim sędzią Trybunału jest prof. dr hab. Marek Safjan (od 7 października 2009 r.).  Siedziba Trybunału Sprawiedliwości znajduje się w Luksemburgu.

Sąd Pierwszej Instancji (The Court of First Instance)

Sąd Pierwszej Instancji utworzono przy Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego (działa od 1 stycznia 1989 r.). Sąd ten został powołany w celu odciążenia Trybunału Sprawiedliwości W jego skład wchodzi co najmniej 1 sędzia z każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Sędziowie wybierani są na 6-letnie kadencje, odnawiane co trzy lata. Wchodzą oni w skład 5 izb (o składach trzy lub siedmioosobowych) rozstrzygających spory osób fizycznych i prawnych ze Wspólnotami Europejskimi. W szczególnych przypadkach Sąd Pierwszej Instancji może orzekać w pełnym składzie Wielkiej Izby (13 sędziów). Od orzeczeń wydanych przez Sąd Pierwszej Instancji przysługuje ograniczone odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości w terminie do 2 miesięcy (w zakresie kwestii proceduralnych -uchybień procesowych oraz związanych z naruszeniem prawa wspólnotowego).

Kompetencje Sądu Pierwszej Instancji:
-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez osoby fizyczne i prawne dotyczących aktów prawnych tworzonych przez instytucje wspólnotowe lub zaniechania działania przez te instytucje,
-rozpatrywanie skarg wnoszonych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej przeciwko Komisji Europejskiej i Radzie Unii Europejskiej (w niektórych dziedzinach),
-rozpatrywanie wniosków o odszkodowanie za straty wyrządzone przez instytucje wspólnotowe i ich pracowników,
-rozpatrywanie skarg dotyczących umów zawartych przez Wspólnoty Europejskie,
-rozpatrywanie skarg dotyczących wspólnotowych znaków towarowych.

Obecnie,  Przewodniczącym Sądu Pierwszej Instancji jest Luksemburczyk, Marc Jaeger, zaś polskim sędzią prof. Irena Wiszniewska-Białecka (od 12 maja 2004 r.). Siedziba Sądu Pierwszej Instancji znajduje się w Luksemburgu.


Trybunał Obrachunkowy (European Court of Auditors)

Trybunał Obrachunkowy, zwany też Trybunałem Rewizyjnym lub Trybunałem Rewidentów Księgowych, jest stale działającą od 1977 r. instytucją kolegialną, kontrolującą wykonywanie budżetu oraz wpływy i wydatki Wspólnot Europejskich. Składa się z 27 rewidentów powoływanych na okres 6 lat przez Radę Unii Europejskiej. Ponowne mianowanie rewidentów jest dopuszczalne. Członkowie Trybunału Obrachunkowego wybierają spośród siebie prezesa na 3-letnią kadencję. Niezależności i obiektywność działań Trybunału Obrachunkowego gwarantują zapisy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Kompetencje Trybunału Obrachunkowego:
-kontrola wydatków i dochodów Wspólnot Europejskich pod kątem ich zgodności w prawem wspólnotowym,
-kontrola zarządzania i wykonalności budżetu Unii Europejskiej,
-sporządzanie raportu będącego podstawą do udzielenia Komisji Europejskiej absolutorium z wykonania budżetu,
-poręczanie zgodności z prawem oraz prawidłowości wszelkich operacji finansowych,
-przedstawianie zaświadczeń o wiarygodności dokumentów księgowych.

Funkcję Prezesa Trybunału Obrachunkowego pełni obecnie Portugalczyk, Vitor Manuel da Silva Caldeira. Audytorem z Polski przy Trybunale Obrachunkowym jest Augustyn Bronisław Kubik (od 7 maja 2010 r.).

Komitet Regionów (Committee of the Regions)

Komitet Regionów jest organem doradczym i opiniotwórczym Unii Europejskiej (działa od  1994 r.)., reprezentuje interesy wszystkich regionów Unii Europejskiej. Komitet Regionów ma za zadanie konsultować decyzje Unii Europejskiej dotyczące m.in. polityki regionalnej, środowiska, edukacji i transportu. Organ ten liczy 344 członków, którymi są  przedstawiciele władz regionalnych i lokalnych wyznaczani przez rządy państw członkowskich Unii Europejskiej. Członkowie Komitetu Regionów są całkowicie niezależni politycznie w wykonywaniu swoich obowiązków. Komitet  wybiera spośród swoich członków przewodniczącego, na dwuletnią kadencję. Co roku odbywa się 5 sesji plenarnych Komitetu, podczas których określona zostaje jego politykę oraz formułuje się opinie. dotyczące konkretnych zagadnień. Poza sesjami plenarnymi członkowie Komitetu pracują w 6 komisjach tematycznych (Polityki Spójności Regionalnej, Polityki Gospodarczej i Społecznej, Zrównoważonego Rozwoju, Kultury i Edukacji, Konstytucyjnej i Sprawowania Rządów w Europie, Stosunków Zewnętrznych).  Rola Komitetu Regionów polega na prezentowaniu na forum unijnym stanowisk  i regionów na temat ustawodawstwa wspólnotowego dotyczącego spraw lokalnych i regionalnych. Komitet wydaje opinie dotyczące propozycji legislacyjnych Komisji Europejskiej. Komisja Europejska oraz Rada Unii Europejskiej są zobowiązane do zasięgania opinii Komitetu w sprawach, które należą do władz lokalnych i regionalnych. Obie  instytucje mogą też konsultować się z Komitetem Regionów jeśli uznają to za stosowne.

 Obecnie, Przewodniczącym Komitetu jest Belg, Luc Van den Brande. Polska posiada 21 przedstawicieli w tym organie. Siedziba Komitetu Regionów znajduje się w Brukseli.


Europejski Komitet Ekonomiczno─Społeczny (European Economics and Social Committee)

Powołany na mocy Traktatów Rzymskich z 1957 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-społeczny jest organem doradczym i opiniotwórczym reprezentującym pracodawców, przedsiębiorców, związku zawodowe, rolników, konsumentów oraz inne grupy interesów w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Organ liczy 344 członków. Głównym zadaniem Komitetu jest sprawowanie funkcji doradczej dla Rady Unii Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej w kwestiach dotyczących polityki społęczno-gospodarczej. Opinie Komitetu nie są wiążące dla wymienionych instytucji wspólnotowych. Mogą one konsultować ważne kwestie z Komitetem także z własnej inicjatywy. Komitet Ekonomiczno─Społeczny może, niezależnie od innych instytucji, samodzielnie podejmować określone inicjatywy na forum wspólnotowym. Poza tym Komitet Ekonomiczno-Społeczny ma za zadanie zachęcać społeczeństwo obywatelskie do większego zaangażowania w kształtowanie polityk wspólnotowych oraz wspierać rolę społeczeństwa obywatelskiego w państwach nie będących członkami Unii Europejskiej.

 Prezesem Komitetu Ekonomiczno-Społecznego jest obecnie Włoch, Mariano Sepi. Polska posiada w Komitecie 21 przedstawicieli. Siedziba Komitetu Ekonomiczno-Społecznego znajduje się w Brukseli.

Europejski Bank Centralny (The European Central Bank)

Europejski Bank Centralny powstał 1 czerwca 1998 r. jako centralny bank Unii Europejskiej, a także bank emisyjny w odniesieniu do waluty euro.

Kompetencje Europejskiego Banku Centralnego:
-nadzorowanie systemów bankowych w państwach członkowskich Unii Europejskiej,
-gromadzenie danych statystycznych potrzebnych dla prowadzenia polityki monetarnej,
-funkcjonowanie systemów płatniczych,
-zapobieganie fałszerstwom banknotów,
-współpraca z innymi instytucjami wspólnotowymi w zakresie regulacji rynków finansowych.

Realizując wymienione zadania, Europejski Bank Centralny posługuje się Europejskim Systemem Banków Centralnych (tworzy go Europejski Bank Centralny oraz 27 banków centralnych państw członkowskich Unii Europejskiej). Europejski Bank Centralny emituje wspólną walutę euro i kieruje polityką monetarną w Strefie Euro. W realizacji tych zadań pomaga mu 15 banków centralnych z państw, w których funkcjonuje już waluta euro. Europejski Bank Centralny jest niezależny w zakresie prowadzonej przez siebie polityki monetarnej od władz poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz instytucji wspólnotowych. Władzę w banku sprawują -Rada Prezesów, Zarząd oraz Rada Ogólna.

Prezesem Rady Prezesów banku jest obecnie Jean-Claude Trichet. Siedziba Europejskiego Banku Centralnego znajduje się we Frankfurcie n. Menem.


Europejski Bank Inwestycyjny (The European Investment Bank)

Europejski Bank Inwestycyjny powstał na mocy Traktatów Rzymskich z 1957 r. Jest to jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji finansowych Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. Akcjonariuszami banku są państwa członkowskie Unii Europejskiej. Europejski Bank Inwestycyjny jest niezależny od budżetu unijnego, posiada osobowość prawną oraz własne organy decyzyjne (Radę Gubernatorów, Radę Dyrektorów i Komitet Zarządzający). Jest to bank niekomercyjny, udzielający pożyczek i gwarancji na finansowanie projektów inwestycyjnych przyczyniających się do harmonijnego rozwoju Unii Europejskiej oraz rynku wspólnotowego. Pożyczkobiorcami w Europejskim Banku Inwestycyjnym mogą być prywatni lub publiczni inwestorzy realizujący przedsięwzięcia w zakresie infrastruktury, energetyki, przemysłu, usług i rolnictwa. Preferencje w finansowaniu, ustalone w traktatach, promują projekty ważne dla regionów opóźnionych w rozwoju, modernizację przedsiębiorstw oraz projekty transgraniczne. Europejski Bank Inwestycyjny jest udziałowcem Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego.

 Przewodniczącą Rady Gubernatorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego jest obecnie Ingrida Simonyde., minister finansów Republiki Litewskiej. W gronie członków Rady Gubernatorów banku znajduje się  minister finansów w Rządzie RP Jacek Rostowski. Siedziba banku znajduje się w Luksemburgu.

Europejski Fundusz Inwestycyjny (The European Investment Fund)

Europejski Fundusz Inwestycyjny został utworzony w 1994 r. w celu wsparcia finansowego małych i średnich przedsiębiorstw działających na terytorium Unii Europejskiej. Większościowym udziałowcem Funduszu jest Europejski Bank Inwestycyjny (razem tworzą Grupę EBI). Podstawowym celem działalności Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego jest dostarczanie kapitału podwyższonego ryzyka firmom z grupy MŚP, zwłaszcza młodym podmiotom gospodarczym, które nastawiają się na wdrażanie nowoczesnych technologii. Fundusz nie jest pożyczkodawcą, nie udziela przedsiębiorstwom pożyczek, ani dotacji, nie inwestuje też w firmy. Działa  za pośrednictwem innych instytucji finansowych, poprzez inwestycje w fundusze venture capital oraz pożyczki przeznaczone na gwarancje dla instytucji udzielających kredyty małym i średnim przedsiębiorstwom. Swoja działalność fundusz finansuje ze środków własnych oraz ze środków swoich udziałowców. Europejski Fundusz Inwestycyjny prowadzi działalność na terytorium Unii Europejskiej, a także Chorwacji, Turcji oraz państw Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu EFTA (Islandia, Norwegia i Lichtenstein). Udziałowcami banku są: Europejski Bank Inwestycyjny (61,2%), Unia Europejska reprezentowana przez Komisję Europejską (30%) oraz prywatne banki i instytucje finansowe z 15 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Turcji (8,8%).

 Dyrektorem generalnym Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego jest obecnie Brytyjczyk, Richard Pelly. Siedziba instytucji znajduje się w Luksemburgu.

Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich (The Office of Official Publications of the European Communities -Publications Office)

Jest to oficjalne wydawnictwo unijne, które zajmuje się wydawaniem oraz dystrybucją wszelkich publikacji Unii Europejskiej, zarówno w formie drukowanej, jak i elektronicznej.

Zajmuje się rekrutacją pracowników dla wszystkich instytucji wspólnotowych. Jego zadaniem jest rozpisywanie oraz przeprowadzanie konkursów i egzaminów dla kandydatów do pracy w instytucjach wspólnotowych.


Europejska Szkoła Administracji (The European Administrative School)

Jest to pierwsza instytucja szkoleniowa przeznaczona dla kadry urzędniczej Unii Europejskiej. Powstała w 2005 r. i ma za zadanie doskonalenie umiejętności pracowników instytucji wspólnotowych w różnych dziedzinach. Szkoła organizuje kursy otwarte dla kadry ze wszystkich instytucji wspólnotowych.

Agencje wspólnotowe (Community agencies)

Agencje wspólnotowe są organami podlegającymi europejskiemu prawu publicznemu, powoływanymi na mocy wspólnotowego prawa wtórnego w celu realizacji określonych zadań technicznych, naukowych lub zarządczych w ramach I Filara Unii Europejskiej. Obecnie działają 24 agencje wspólnotowe, m.in.: Europejska Agencja Środowiska, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz Urząd Harmonizacji w Ramach Rynku Wewnętrznego.


Agencje ds. wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (Common foreign and security policy agencies)

Agencje te powołano w celu realizacji określonych zadań technicznych, naukowych i zarządczych w ramach II Filara Unii Europejskiej. Obecnie działają 3 Agencje tego rodzaju: Centrum Satelitarne Unii Europejskiej, Europejska Agencja Obrony oraz Instytut Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem.


Agencje ds. współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych (Police and judicial cooperation in criminal matters agencies)

Agencje te powołano w celu wsparcia państw członkowskich Unii Europejskiej w ich walce z międzynarodową, przestępczością zorganizowaną, którą realizuje się w ramach III Filara. Obecnie działają 3 agencje tego rodzaju: Europejskie Kolegium Policyjne, Europejski Urząd Policji -Europol 10 oraz Zespół ds. Współpracy Sądowej w Unii Europejskiej.

Agencje wykonawcze (Executive agencies)

Agencje te zostały ustanowione Rozporządzeniem Rady WE nr 58/2003 i mają na celu zarządzanie programami wspólnotowymi. Powoływane są na czas określony. Obecnie działają następujące Agencje wykonawcze: Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych, Agencja Wykonawcza ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego, Agencja wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacji, Agencja Wykonawcza ds. Transeuropejskiej Sieci Transportowej, Agencja Wykonawcza ds. Zdrowia i Konsumentów, Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (The European Ombudsman)

Instytucja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich pojawiła się wraz z powstaniem Unii Europejskiej (art. 195 TWE). Rzecznik (Ombudsman) pełni funkcję pośrednika między obywatelami i podmiotami prawnymi a instytucjami wspólnotowymi. Jego zadaniem jest przyjmowanie oraz badanie skarg (także z własnej inicjatywy) dotyczących niewłaściwego funkcjonowania instytucji wspólnotowych, w wyniku czego dochodzi do łamania prawa oraz naruszania praw i interesów obywateli, firm czy organizacji (niesprawiedliwość, dyskryminacja, nadużywanie władzy, opieszałość, odmowa udzielenia informacji, niepoprawność procedur). Rzecznik Praw Obywatelskich Unii Europejskiej bada tylko i wyłącznie skargi dotyczące instytucji i agend Wspólnot Europejskich. Rzecznik nie ma prawa prowadzić dochodzenia w sprawie skarg dotyczących administracji krajowej, regionalnej czy lokalnej  w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Rozpatrywanie skarg w konkretnym przypadku leży, bądź w gestii Ombudsmana, bądź w gestii innych instytucji, do których może on kierować wnioski poszkodowanych. Skargi można wnosić w okresie do dwóch lat od momentu, kiedy miało miejsce konkretne zdarzenie. Rzecznik działa całkowicie niezależnie i niepodzielnie. Nie żąda i nie otrzymuje żadnych instrukcji od instytucji rządowych ani od żadnych organizacji. Jedynie Trybunał Sprawiedliwości może odwołać Rzecznika Praw Obywatelskich na wniosek Parlamentu Europejskiego. Ombudsman jest wybierany przez Parlament Europejski na pięcioletnią kadencję i co roku składa Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie ze swojej działalności.

Rzecznikiem Praw Obywatelskich Unii Europejskiej jest obecnie Grek, Nikiforos Diamandouros. Siedziba Ombudsmana znajduje się w Parlamencie Europejskim w Strasburgu.

Europejski Inspektor Ochrony Danych (The European Data Protection Supervisor)

Instytucję Europejskiego Inspektora Ochrony Danych ustanowiono w 2001 r. Jego zadaniem jest troska o respektowanie przez instytucje i organy wspólnotowe prawa obywateli do prywatności przy przetwarzaniu ich danych osobowych ."Przetwarzanie danych" obejmuje: zbieranie informacji, ich zapisywanie i przechowywanie, odszukiwanie, przesyłanie, udostępnianie innym osobom, zastrzeganie dostępu, usuwanie i niszczenie. Standardy Unii  Europejskiej zakładają także, że instytucjom i organom wspólnotowym nie wolno przetwarzać tzw. danych wrażliwych obywateli, zawierających m.in. informacje na temat ich przekonań politycznych i religijnych czy pochodzenia etnicznego. Europejski Inspektor Ochrony Danych współpracuje z Urzędnikami ds. Ochrony Danych, którzy działają we wszystkich instytucjach wspólnotowych.


Osobną kategorię stanowi jedyny organ Unii Europejskiej -RADA EUROPEJSKA (European Council)

Rada Europejska wywodzi się z nieformalnych spotkań szefów rządów państw członkowskich Wspólnot Europejskich organizowanych od 1961 r. Podstawy do jej formalnego funkcjonowania dał dopiero Jednolity Akt Europejski, który wszedł w życie w 1987 r. Po wejściu w życie Traktatu z Maastricht o Unii Europejskiej, 1 listopada 1993 r., Rada Europejska z organu Wspólnot Europejskich stała się organem Unii Europejskiej. Rada Europejska to jedyny i jednocześnie najważniejszy dla realizacji misji politycznej Unii Europejskiej organ. Przybiera ona formę  spotkania, w którym uczestniczą głowy państw lub szefowie rządów oraz ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich Unii Europejskiej, a także Przewodniczący Komisji Europejskiej. Zgodnie z zapisami Traktatu z Maastricht "(...) nadaje Unii impulsy niezbędne do jej rozwoju i określa w tej mierze ogólne kierunki polityczne" (art. 4.TUE) 11. Rada Europejska jest niezwykle ważnym forum wymiany poglądów na tematy związane z Unią Europejską, jej stosunkami z państwami spoza Wspólnoty oraz integracją europejską. Rada Europejska uczestniczy też w przygotowywaniu i podpisywaniu traktatów unijnych. Decyzje Rady Europejskiej nie posiadają wprawdzie mocy prawnie wiążącej, jednak w związku z tym, że w ich podejmowaniu biorą udział przedstawiciele najwyższych gremiów politycznych Unii Europejskiej, a także najwyższych władz państw członkowskich Wspólnoty, posiadają duże znaczenie polityczne i w decydujący sposób wpływają na funkcjonowanie oraz kierunki rozwoju Unii Europejskiej.

 Rada Europejska zbiera się zazwyczaj 4 razy w roku na dwudniowe spotkania. Kończą się one ogłoszeniem wspólnego komunikatu (konkluzji), który jest wynikiem przyjętego konsensusu. Rada Europejska jest zobowiązana do przedstawiania Parlamentowi Europejskiemu szczegółowego raportu z obrad. Osobą odpowiedzialną za przygotowanie, przewodzenie oraz przedkładanie sprawozdań ze szczytów Rady Europejskiej jest jej Przewodniczący. Jest nim każdorazowo głowa państwa lub szef rządu kraju aktualnie sprawującego Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej.

Zadania Rady Europejskiej:
-planowanie kierunków rozwoju Unii Europejskiej oraz koordynowanie współpracy w ramach Unii,
-podejmowanie na forum Unii Europejskiej dyskusji w kluczowych dla jej przyszłości kwestiach,
-opracowywanie i podpisywanie ostatecznych wersji traktatów unijnych,
-podejmowanie decyzji o rozszerzaniu Unii Europejskiej,
-określanie zasad oraz kierunków polityki zagranicznej Unii Europejskiej,
-rozwiązywanie sporów politycznych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej,
-dokonywanie zmian w strukturach instytucjonalnych Unii Europejskiej.

Siedziba Rady Europejskiej znajduje się w Brukseli.

4. PODEJMOWANIE DECYZJI W UNII EUROPEJSKIEJ 

W procesie decyzyjnym w Unii Europejskiej biorą udział przede wszystkim 3 instytucje główne -Komisja Europejska, Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej. Jedynie Komisja Europejska posiada prawo inicjatywy ustawodawczej, a wiec może występować z wnioskami dotyczącymi nowych aktów prawnych. W procesie stanowienia prawa wspólnotowego z Komisją współdziałają zarówno Parlament Europejski, jak i Rada Unii Europejskiej. Procedury związane z podejmowaniem decyzji w Unii Europejskiej są szczegółowo opisane w traktatach. Każda nowa propozycja legislacyjna Komisji musi mieć swoją podstawę prawną w traktatach. Jest to procedura legislacyjna właściwa do przyjęcia danego aktu prawnego. Proces decyzyjny w Unii Europejskiej jest skomplikowany i sprawia trudności nawet znawcom prawa wspólnotowego oraz unijnej praktyki legislacyjnej. Niemniej jednak możemy wskazać na 3 podstawowe procedury decyzyjne stosowane w Unii Europejskiej, są to procedury -współdecydowania, konsultacji i zgody.

1. Procedura współdecydowania

Jest najczęściej stosowaną procedurą decyzyjną. Jeśli Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski nie dojdą od porozumienia w sprawie zaproponowanego przez Komisję Europejską projektu prawnego, nowy akt prawny nie może być przyjęty. Procedura współdecydowania przewiduje dwa czytania projektu prawnego w każdej instytucji. Jeżeli w trakcie tych dwóch czytań uda się osiągnąć porozumienie, nowy akt prawny może zostać przyjęty. Jeśli do kompromisu nie dojdzie, propozycja nowego prawa jest przedstawiana Komitetowi Pojednawczemu, który tworzą przedstawiciele Parlamentu i Rady (w tej samej liczbie). W obradach Komitetu biorą udział także urzędnicy Komisji Europejskiej. Kiedy komitet osiągnie porozumienie, uzgodniony projekt nowego prawa jest przekazywany do Parlamentu Europejskiego i Rady w celu przeprowadzenia trzeciego czytania oraz jego uchwalenia w formie aktu prawnego. Dobra współpraca pomiędzy instytucjami wspólnotowymi sprawia, że większość propozycji legislacyjnych Komisji zostaje zaakceptowana na etapie pierwszego lub drugiego czytania. Procedura ta jest stosowana w odniesieniu do następujących obszarów: dyskryminacja ze względu na obywatelstwo, swoboda poruszania się i osiedlania, swoboda przepływu pracowników, ubezpieczenia pracownicze, prawo prowadzenia działalności gospodarczej, transport, rynek wewnętrzny, zatrudnienie, współpraca celna, edukacja, szkolenia zawodowe, kultura, zdrowie, ochrona konsumentów, badania, ochrona środowiska naturalnego, przeciwdziałanie i zwalczanie korupcji, statystyka, powoływanie organu ds. ochrony danych, przeciwdziałanie marginalizacji społecznej, polityka równych szans, decyzje dotyczące Europejskiego Funduszu Społecznego, decyzje dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, sieci transeuropejskie.


2. Procedura konsultacji

Jest stosowana w przypadku decyzji dotyczących niektórych, szczególnych dziedzin funkcjonowania Unii Europejskiej, takich jak: rolnictwo, podatki czy konkurencja. Po przedstawieniu przez Komisję Europejską projektu nowego prawa Radzie Unii Europejskiej oraz Parlamentowi Europejskiemu, Rada zasięga w tej sprawie opinii Parlamentu oraz organów doradczych (Europejskiego Komitetu Ekonomiczno─Społecznego i Komitetu Regionów). Opinie ciał doradczych stanowią tutaj integralną część procesu decyzyjnego. Kluczową rolę w procedurze konsultacji odgrywa Parlament Europejski, który może przyjąć, odrzucić, albo zarządzić wprowadzenie zmian do propozycji Komisji. Jeżeli Parlament Europejski zażąda wprowadzenia poprawek do wniosku Komisji, musi ona uwzględnić wszystkie sugestie Parlamentu. Zaakceptowane zmiany Komisja przesyła do Rady Unii Europejskiej, która po zapoznaniu się ze zmienionym wnioskiem Komisji przyjmuje go albo wprowadza w nim kolejne zmiany (z tym, że musi to uczynić jednomyślnie). W pewnych przypadkach procedura konsultacji jest obligatoryjna (wymaga tego podstawa prawna). Z tego powodu propozycja nowego prawa wysuwana przez Komisję nie może stać się aktem prawnym jeżeli Parlament Europejski nie wyda o niej opinii. W pozostałych przypadkach procedura konsultacji nie jest obowiązkowa, Komisja Europejska jedynie sugeruje wtedy, aby Rada Unii Europejskiej skonsultowała się z Parlamentem Europejskim. Procedura konsultacji jest stosowana w odniesieniu do następujących obszarów: zasady konkurencji, przepisy podatkowe, polityka gospodarcza, tzw. ściślejsza współpraca, transport, rolnictwo, obywatelstwo Unii Europejskiej, zmiany w traktatach, współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych, dyskryminacja ze względu na płeć, rasę, religię.

3. Procedura zgody

Procedura ta przebiega podobnie jak w przypadku procedury konsultacji, z tym, że Parlament Europejski nie może wprowadzać poprawek do wniosku legislacyjnego Komisji Europejskiej i musi go przyjąć, albo odrzucić w całości. Akceptacja (zgoda) Parlamentu Europejskiego wymaga bezwzględnej większości głosów. Jeśli chodzi o Radę Unii Europejskiej, musi ona uzyskać zgodę Parlamentu przed podjęciem własnej decyzji. Procedura zgody jest wykorzystywana szczególnie w przypadkach porozumień z innymi państwami (w tym dotyczących przystąpienia do Unii Europejskiej nowych państw członkowskich)12. Procedura zgody jest stosowana w odniesieniu do następujących obszarów: umowy międzynarodowe, rozszerzanie Unii Europejskiej poprzez przyjęcie nowych państw członkowskich, zadania Europejskiego Banku Centralnego, zmiana statutu Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego, procedura wyborcza do Parlamentu Europejskiego, Fundusze Strukturalne i Fundusz Spójności.

Przypisy:

1. Prawo Unii Europejskiej. Zagadnienia systemowe, pod red. J. Barcza, Warszawa: Wydawn. Prawo i Praktyka Gospodarcza 2006, s. 49.
2. Zob. tamże, s. 49-51.
3. Zob. Reparation for Injuries Suffered in the Service of the United Nations (Advisory Opinion), International Court of Justice Reports, 1949, s. 178 n. (http://www.icj-cij.org).
4. Zob. Prawo Unii Europejskiej, s. 52.
5. Prawo Unii Europejskiej z wprowadzeniem, red. B. Porzecka, Warszawa: C. H. Beck 2006, s. 4.
6. Zob. Prawo europejskie. Zarys wykładu, pod red. R. Skubisza i E. Skrzydło-Tefelskiej, Lublin: Wydawn. UMCS 2005, s. 28.
7. Zob. Prawo Unii Europejskiej z wprowadzeniem, s. 19-27; 59-64.
8. Prawo europejskie. Zarys wykładu, s. 117.
9. Na temat zasad stosowania prawa wspólnotowego zob. Prawo europejskie. Zarys wykładu, s. 146-157.
10. Europejskie Biuro Policji (Europol) rozpoczęło działalność 1 lipca 1999 r. Utworzenie Europejskiego Biura Policji zostało przewidziane w Traktacie z Maastricht. Polska uzyskała pełne członkostwo w Europolu 1 listopada 2004 r. Celem Europolu jest zwiększenie efektywności oraz intensyfikacja współpracy między kompetentnymi władzami  oraz służbami państw członkowskich UE w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej o międzynarodowym charakterze. Europol nie dysponuje żadnymi siłami wykonawczymi. Jest to jedynie służba wspomagająca odpowiednie agendy w państwach członkowskich UE. Oznacza to, że przedstawiciele Europolu nie są uprawnieni do prowadzenia śledztw w państwach członkowskich UE oraz do aresztowania osób. Europol ma jedynie wspierać służby policyjne w państwach członkowskich Wspólnoty za pomocą wymiany informacji, prac analitycznych oraz szkoleń.
11. Prawo Unii Europejskiej z wprowadzeniem, s. 6.
12. Zob. www.europa.eu/institutions/decision-making. Proces decyzyjny w UE omawiają wyczerpująco m.in. M. Witkowska, Procesy decyzyjne w Unii Europejskiej, Warszawa: Wydawn. Sejmowe 2004; K. Michałowska-Gorywoda, Podejmowanie decyzji w Unii Europejskiej, Warszawa: Scholar 2004; R. Trzaskowski, Dynamika reformy systemu podejmowania decyzji w Unii Europejskiej, Warszawa: Wydawn. Prawo i Praktyka Gospodarcza 2006.